Natuurbegraafplaatsen in Europa: wat kan Nederland leren?

Natuurbegraven is in Nederland een opkomende markt, maar in Europa geen nieuw fenomeen. In het Verenigd Koninkrijk bestaat het inmiddels decennia. Onze eigen wortels liggen daar: teamleden van Horizon Beheer hebben er twintig jaar ervaring en zijn mede-eigenaar van meer dan tien locaties. Die ervaring is de reden dat we bepaalde keuzes in Nederland anders maken.

Hoeveel natuurbegraafplaatsen zijn er per land?

De verschillen zijn groot. Het Verenigd Koninkrijk heeft ruim acht keer zoveel locaties als Nederland, bij ongeveer vier keer de bevolking. Duitsland heeft er bijna drie keer zoveel. En in Vlaanderen, Frankrijk en Japan komen de eerste locaties nu van de grond — dezelfde beweging, een fase eerder.

Les 1: kleinschalig werkt beter dan grootschalig

De Nederlandse markt bestaat vooral uit een beperkt aantal grote, verspreid gelegen terreinen. In het Verenigd Koninkrijk is de spreiding fijnmaziger: veel locaties van bescheiden omvang, dicht bij dorpen en kleinere steden.

Dat sluit aan bij hoe mensen kiezen. Een natuurbegraafplaats is geen bestemming waarvoor je een uur rijdt; het is een plek in het landschap dat je kent. Een locatie van minimaal drie hectare is als zelfstandige natuurbegraafplaats te ontwikkelen en te beheren, waarbij de uitgifte van grafrechten op ongeveer één hectare start en stapsgewijs meegroeit — en juist die schaal past bij de Nederlandse verkaveling en bij de percelen die agrariërs beschikbaar hebben.

Les 2: bekendheid drijft de vraag

In de volwassen markten is de vraag fundamenteel anders. In landen waar natuurbegraven bekend is, geeft 8 van de 10 mensen aan interesse te hebben. Het aandeel mensen dat ooit een natuurbegrafenis heeft bijgewoond steeg van 7% naar 51% tussen 2008 en 2021, en het aandeel dat het overweegt van 43% naar 85%.

Het mechanisme is telkens hetzelfde: wie een natuurbegrafenis meemaakt, overweegt die vorm zelf. Voor Nederland betekent dat dat de vraag in een regio pas echt zichtbaar wordt nadat er een locatie is. De afwezigheid van vraag in een gebied zonder natuurbegraafplaats zegt weinig over het potentieel.

Les 3: het beheer bepaalt de reputatie

De locaties die in het Verenigd Koninkrijk goed functioneren, zijn die waar het landschap echt landschap is. Waar het beheer verslapt of het terrein op een grafveld met bomen gaat lijken, verdwijnt precies datgene waarvoor mensen kozen. Beheer is dus geen bijzaak in de exploitatie maar het product zelf.

Les 4: de overheidsrol verschilt, de opgave niet

In Duitsland is de druk vooral zichtbaar aan de aanbodzijde: door de verschuiving naar urnen en boombegraven staan stedelijke begraafplaatsen deels leeg, terwijl het onderhoud miljoenen per jaar kost. In het Verenigd Koninkrijk was capaciteitsdruk in dichtbevolkte gebieden de aanjager. In beide gevallen bleek natuurbegraven een deel van het antwoord, zonder dat er publieke middelen aan te pas kwamen.

Wat betekent dit voor een Nederlandse landeigenaar?

Dat de vergelijking met het buitenland vooral iets zegt over richting en schaal. Nederland zit in de fase waarin het Verenigd Koninkrijk twintig jaar geleden zat, met een marktpenetratie van minder dan één procent en een fijnmazig netwerk dat nog grotendeels ontbreekt. De ervaring uit die markt hebben we in huis; wat ontbreekt zijn geschikte percelen op de juiste plekken.