Horizon BeheerWaarom er een tekort aan natuurbegraafplaatsen dreigt
Er dreigt een tekort aan natuurbegraafplaatsen omdat de vraag sneller groeit dan het aanbod. Het aantal natuurbegravingen verdubbelde bijna tussen 2020 en 2022, terwijl Nederland ruim 30 locaties heeft, vooral grote en verspreid gelegen terreinen. Nieuwe locaties vragen jaren ontwikkeltijd, dus het tekort is niet snel op te lossen.
Een tekort ontstaat wanneer vraag en aanbod niet in hetzelfde tempo bewegen. Bij natuurbegraven lopen ze structureel uit elkaar, en dat heeft drie oorzaken die alle drie moeilijk te versnellen zijn.
Oorzaak 1: de vraag groeit sneller dan zichtbaar is
Het aantal natuurbegravingen in Nederland groeide van 10 in 2011 naar 2.905 in 2022 — tussen 2020 en 2022 bijna een verdubbeling. Maar dat cijfer onderschat de vraag. De meeste graven worden vooraf gekocht, vaak jaren voor het overlijden. De verkopen van vandaag zijn de begravingen van over tien of twintig jaar.
Daarbovenop komt de demografie: 20 tot 25% van de Europese bevolking is 65 jaar of ouder. Dat is precies de groep die zich actief op de eigen uitvaart oriënteert en graven vooruit koopt.
Oorzaak 2: het aanbod is grofmazig
Nederland heeft ruim 40 natuurbegraafplaatsen met samen ruim 700 hectare. Dat oppervlak zit vooral in een beperkt aantal grote terreinen. Voor grote delen van het land betekent dat: geen natuurbegraafplaats binnen redelijke rijafstand.
En dat weegt zwaar, want natuurbegraven is een lokale keuze. Families kiezen een plek in het landschap dat zij kennen, in de buurt van waar zij wonen. Een locatie op een uur rijden is voor veel mensen geen alternatief.
Oorzaak 3: nieuwe locaties kosten jaren
Een natuurbegraafplaats ontwikkelen is geen kwestie van maanden. Er is een geschikt perceel nodig, een haalbaarheidsstudie, onderzoeken naar grondwater en ecologie, een wijziging van het omgevingsplan, en de landschappelijke aanleg. Dat traject beslaat meerdere jaren, en het verloop hangt sterk af van de locatie en de betrokken partijen.
Dat maakt het tekort structureel: ook als de vraag vandaag piekt, is het aanbod pas jaren later op peil. Wie nu begint, komt op tijd; wie wacht tot het tekort algemeen erkend wordt, is te laat.
Hoe groot is het gat?
| Aandeel van de bevolking | Benodigd oppervlak |
|---|---|
| 1% | circa 580 hectare |
| 3% | circa 1.750 hectare |
| 5% | circa 2.900 hectare |
| 10% | circa 5.800 hectare |
| 20% | circa 11.600 hectare |
Benodigd oppervlak bij verschillende adoptiescenario's
Bij een adoptie van 5% van de bevolking is circa 2.900 hectare nodig, tegenover de ruim 700 hectare die er nu is. Dat is ongeveer een verviervoudiging. En dat is nog een gematigd scenario — de marktpenetratie is nu minder dan 1% van alle begraaflocaties.
Wat kan een gemeente hiermee?
Vooruitkijken. Een gemeente die de vraag naar natuurbegraven verwacht, kan die in de omgevingsvisie meenemen in plaats van er over een aantal jaar op te moeten reageren. Er zijn geen publieke middelen voor nodig; de ontwikkeling en exploitatie zijn privaat gefinancierd. Wat wel nodig is, is een bestuurlijke houding die meedenkt over locatie en inpassing.
Wat betekent dit voor een landeigenaar?
Dat de vraag naar geschikte grond op geschikte plekken hoger is dan het aanbod. Of uw perceel geschikt is, hangt af van omvang, bodem, grondwaterstand en het aantal mensen in de omgeving. Dat toetsen we kosteloos, en ook een negatief antwoord is een antwoord.
Veelgestelde vragen
Het aanbod van ruim 30 vooral grote locaties dekt grote delen van het land niet, terwijl de vraag snel groeit. In veel regio's is er geen natuurbegraafplaats binnen redelijke rijafstand.
Stef van Boekel
Initiator & aanspreekpunt landeigenaren
Stef is opgegroeid op een agrarisch familiebedrijf en kent de wereld van landeigenaren van binnenuit. Na vijftien jaar in complexe commerciële projecten begeleidt hij nu families en agrariërs die nadenken over de toekomst van hun grond. Hij is het eerste aanspreekpunt bij een keukentafelgesprek.
