Welke vergunning is nodig voor een natuurbegraafplaats?

Grond mag niet zomaar gebruikt worden om in te begraven. Voordat de eerste natuurbegrafenis plaatsvindt, moet dat gebruik eerst planologisch geregeld zijn. Voor landeigenaren die hun grond willen herbestemmen, is het goed om te weten hoe die procedure eruitziet en wie erover beslist.

BOPA of omgevingsplan: het verschil

Sinds de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 legt elke gemeente in haar omgevingsplan vast welke activiteiten waar zijn toegestaan. Past het gebruik als natuurbegraafplaats niet binnen het geldende omgevingsplan, dan zijn er twee routes.

1. Wijziging van het omgevingsplan — de gemeente past het plan zelf aan.
2. Omgevingsvergunning voor een BOPA (buitenplanse omgevingsplanactiviteit) — er wordt van het geldende plan afgeweken via een vergunning, zonder dat het plan zelf wijzigt.

In de praktijk wordt bij natuurbegraven meestal voor de tweede route gekozen: omdat de functiewijziging doorgaans een relatief kleinschalige ingreep is, volstaat een BOPA-procedure. Burgemeester en wethouders zijn hierbij het bevoegd gezag.

Twee snelheden

Een BOPA-procedure kent twee varianten, en de gemeente bepaalt welke van toepassing is. Bij de reguliere procedure neemt het college een besluit op de aanvraag. Bij de uitgebreide procedure volgt eerst een ontwerpbesluit, waartegen belanghebbenden zienswijzen kunnen indienen voordat het definitieve besluit valt. In beide gevallen is na vergunningverlening nog bezwaar en beroep mogelijk.

Wat moet er allemaal onderzocht worden?

Een BOPA-aanvraag moet aantonen dat het plan voldoet aan een “evenwichtige toedeling van functies aan locaties”, zoals de Omgevingswet vereist. Dat gebeurt met een reeks uitvoerbaarheidsonderzoeken:

• een natuurtoets;
• een stikstofberekening;
• een verkeersonderzoek;
• waar relevant, archeologisch onderzoek;
• een geohydrologisch onderzoek naar de grondwaterstand.

Daarnaast horen een inrichtings- en beheerplan bij de aanvraag, inclusief een ecologisch werkprotocol voor het zorgvuldig uitvoeren van natuurbegraven.

Aanwijzing onder de Wet op de lijkbezorging

Naast de planologische route bepaalt de Wet op de lijkbezorging onder welke voorwaarden begraven mag plaatsvinden. Het terrein moet daartoe als begraafplaats worden aangewezen; ook hier is de gemeente bevoegd gezag. Een belangrijke eis: een graf moet minimaal 30 centimeter boven de gemiddeld hoogste grondwaterstand liggen. In lagere delen van Nederland wordt dit opgelost door delen van het terrein gecontroleerd te verhogen, passend binnen het landschapsontwerp.

Waarom de buurt vanaf het begin meedenkt

Onder de Omgevingswet is participatie geen formaliteit, maar een kernonderdeel van elke ruimtelijke procedure. Al vóór en tijdens de aanvraag wordt de omgeving actief geïnformeerd en betrokken, bijvoorbeeld via inloopavonden, ontwerpateliers of updates op een projectwebsite. Vragen van omwonenden — over extra verkeer, uitzicht op het gebied of mogelijke effecten op de natuur — komen zo vroeg op tafel en kunnen worden meegenomen in het ontwerp. Een zorgvuldig doorlopen participatietraject vergroot in de praktijk het draagvlak, en daarmee de kans op een vlotte procedure.

Hoeveel tijd kost dit binnen het geheel?

De ruimtelijke procedure — van vooroverleg met de gemeente tot een onherroepelijke vergunning — beslaat een aanzienlijk deel van het totale ontwikkeltraject. Hoe lang het precies duurt, hangt af van de omvang van de onderzoeken, het verloop van het participatieproces en de keuze tussen de reguliere en de uitgebreide procedure. Daarom noemen we vooraf geen vaste termijn: na de haalbaarheidsstudie volgt een planning die past bij uw perceel en uw gemeente.

En wie regelt dit voor u?

Als landeigenaar hoeft u geen expert te worden in de Omgevingswet, BOPA-procedures of stikstofberekeningen. Horizon Beheer verzorgt het vooroverleg met de gemeente, laat de vereiste onderzoeken uitvoeren, stelt het inrichtings- en beheerplan op, organiseert het participatietraject en begeleidt het volledige vergunningtraject namens u.